Από τον Άντρο Ιωάννου
Ψυχολόγο-Οικογενειακό Σύμβουλο
ΑΥΤΟΑΝΤΙΛΗΨΗ, ΑΥΤΟΕΙΚΟΝΑ, ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗ
Συνήθως προσπαθούμε να ανακαλύψουμε
τους άλλους.
Ας ανακαλύψουμε όμως πρώτα τον εαυτό μας.
Αυτοαντίληψη
(Self-concept)
Η αυτοαντίληψη είναι η γενική αντίληψη, η γενική εικόνα
για τον εαυτό μας. Περιλαμβάνει πολλές επιμέρους αντιλήψεις
του εαυτού μας, συμπεριλαμβανομένων των συναισθημάτων, των
πιστεύω και των αρχών μας. Είναι συνεπώς το άθροισμα των
επιμέρους εικόνων μας.
Την αυτοαντίληψη την παίρνουμε συνήθως σαν δεδομένη, χωρίς
δηλαδή να την αντιλαμβανόμαστε. Υπάρχουν όμως καταστάσεις
όταν αυτή γίνεται πιο συνειδητή σε μας, όπως π.χ. όταν πρέπει
να πάρουμε μια σημαντική απόφαση, ή όταν πρέπει να πάρουμε
μεγάλες ευθύνες. Η αυτοαντίληψή μας μπορεί επίσης να γίνει
πιο «ορατή» σε μας όταν αντιληφθούμε τη διάσταση που υπάρχει
μεταξύ της εικόνας του εαυτού μας και του ιδανικού μας εαυτού.
Σ' όλες αυτές τις περιπτώσεις η γενική αυτοεικόνα μας επηρεάζει
σημαντικά στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα, τον
τρόπο που κρίνουμε και τον τρόπο που συμπεριφερόμαστε.
Η αυτοαντίληψη, μας δίνει ταυτόχρονα την τόσο σημαντική
προσωπική ταυτότητα, την αίσθηση του «ποιοι είμαστε».
Παρ' όλο που είναι αδύνατο να καταμετρήσουμε τις επιμέρους
αντιλήψεις που έχουμε για τον εαυτό μας, για λόγους πρακτικούς,
τη χωρίζουμε στη σωματική μας εικόνα, στην αυτοεικόνα μας,
την εικόνα του ιδανικού μας εαυτού και την κοινωνική μας
εικόνα.
Αυτοεικόνα
Η αυτοεικόνα αντικατοπτρίζει τον τρόπο που βλέπουμε και
αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας. Και αυτή αποτελείται από
άλλες επιμέρους εικόνες του εαυτού μας που αποκτήσαμε μεγαλώνοντας,
ειδικά στα πρώτα μας χρόνια.
Στο μεγαλύτερο βαθμό επηρεάζεται από τον τρόπο που μας έβλεπαν
και συμπεριφέρονταν οι γονείς μας. Σαν μικρά παιδιά εσωτερικεύουμε
ασυνείδητα τα συναισθήματα, τις προσδοκίες, τις επικρίσεις
τους προς εμάς και δημιουργούμε μια εικόνα του εαυτού μας
ανάλογα μ' αυτά.
Ο ιδανικός μας εαυτός
Ο ιδανικός μας εαυτός είναι αυτό που θα θέλαμε να είμαστε,
συμπεριλαμβανομένων των φιλοδοξιών, των αρχών και των
ιδανικών μας.
Σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία, δεν είμαστε απόλυτα
συνειδητοί του ιδανικού μας εαυτού, γιατί μεγάλο μέρος από
αυτό το αποκτήσαμε μέσω της ταύτισής μας με τις γονικές
απαιτήσεις, προσδοκίες, απαγορεύσεις στα πρώτα χρόνια της
ζωής μας.
Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, πολλά από τα «πρέπει» και «δεν
πρέπει» μας αποτελούν υποσυνείδητες, μη ρεαλιστικές απαιτήσεις
που μας εμποδίζουν να ωριμάσουμε. Καθώς μεγαλώνουμε και
ωριμάζουμε, υγιές είναι να αναθεωρούμε τα «πρέπει» και «δεν
πρέπει» μας, ώστε αυτά να αντιπροσωπεύουν τις δικές μας
ανάγκες και να εκφράζουν ώριμες, ρεαλιστικές προσδοκίες
από τον εαυτό μας.
Αυτοεκτίμηση
Μια πολύ σημαντική πλευρά της αυτοεικόνας μας είναι η αυτοεκτίμηση
- η προσωπική αξία που δίνουμε στον εαυτό μας, μαζί με τα
συναισθήματα που συνδέονται μ' αυτήν. Η αυτοεκτίμηση επηρεάζεται
από τις παιδικές μας εμπειρίες, το ιδανικό μας εαυτό, τις
επιτυχίες ή και αποτυχίες μας. Ταυτόχρονα, η σημασία μιας
επιτυχίας/αποτυχίας εξαρτάται από τη διαδικασία της κοινωνικής
σύγκρισης, με την ομάδα αναφοράς, με την οποία συγκρινόμαστε.
Η αυτοεκτίμηση επηρεάζει σε πολύ σημαντικό βαθμό τις προσδοκίες,
τις φιλοδοξίες και τους στόχους που θέτουμε για τον εαυτό
μας, και συνεπώς τη συμπεριφορά μας.
Ο κοινωνικός μας εαυτός
Ένας από τους συνηθισμένους τρόπους, με τους οποίους μεταβάλλεται
η αυτοεικόνα μας, είναι μέσω της αλληλεπίδρασης, των σχέσεων
και εμπειριών μας με άλλους ανθρώπους. Ο κοινωνικός μας
εαυτός αναφέρεται στην εντύπωση που νομίζουμε πως έχουν
οι άλλοι για μας. Κι αυτή η αντίληψη (το πως μας βλέπουν
και κρίνουν οι άλλοι) επηρεάζει σημαντικά τον τρόπο που
εμείς οι ίδιοι βλέπουμε και αξιολογούμε τον εαυτό μας.