Από τον Άντρο Ιωάννου
Ψυχολόγο-Οικογενειακό Σύμβουλο

ΜΑΣΚΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

Κάθε μέρα οι άνθρωποι ταυτίζονται με αμέτρητους ρόλους φορώντας και τις ανάλογες μάσκες. Δεν πρόκειται φυσικά για τις μάσκες που φοράνε οι ηθοποιοί στο θέατρο, ούτε και για τις μάσκες περιποίησης προσώπου με βότανα και αγριολούλουδα! Αναφέρομαι στις ποικίλες συμπεριφορές που κάθε άλλο παρά εκφράζουν την αληθινή μας προσωπικότητα. Ας δούμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Για την ιστορία
Μάσκα ή προσωπείο είναι το αντικείμενο το οποίο καλύπτει το πρόσωπο ολικώς ή μερικώς και χρησιμοποιείται για διάφορους σκοπούς. Από αρχαιοτάτων χρόνων οι μάσκες χρησιμοποιούνταν στην κουλτούρα αρκετών πολιτισμών (6.000 π.Χ. και μετά) και συνδέονται με πολλές εκδηλώσεις της κοινωνικής ζωής.

Οι μάσκες διακρίνονται ανάλογα με τη χρήση τους σε πέντε βασικές κατηγορίες.
1) Τελετουργικές: Απεικόνιση θεών ή δαιμόνων και τις φορούσαν μάγοι ή χορευτές.
2) Νεκρικές: Χρησιμοποιούνταν για κάλυψη της δυσμορφίας του προσώπου των νεκρών.
3) Αποτρεπτικές: Τις κρεμούσαν στα σπίτια για προστασία από τα κακά πνεύματα.
4) Αναθηματικές: Τις αφιέρωναν στους θεούς.
5) Δραματικές: Χρησιμοποιούνταν στο θέατρο και διαχωρίζονταν σε τραγικές και κωμικές.

Τότε και τώρα
Σήμερα μάσκες χρησιμοποιούν όλοι οι πρωτόγονοι λαοί, (Ινδιάνοι, Εσκιμώοι, Ιθαγενείς κ.λπ). Στα πολύ παλιά χρόνια στην αρχαία Ελλάδα, οι Έλληνες γιόρταζαν τα ανθεστήρια, ενώ οι σύγχρονοι γιορτάζουν την αποκριά. Τα ανθεστήρια είχαν διπλό χαρακτήρα γιατί από τη μία πλευρά ήταν γιορτή των λουλουδιών, του κρασιού και του γλεντιού και από την άλλη ήταν η γιορτή των νεκρών και των ψυχών. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι τη δεύτερη μέρα των ανθεστηρίων άνοιγαν οι πόρτες του Άδη και οι νεκροί ανέβαιναν στον πάνω κόσμο για να ξαναφύγουν την τρίτη μέρα.
Στις δύο αυτές μέρες, οι ζωντανοί απέδιδαν στους νεκρούς πολλές τιμές. Αρκετοί μάλιστα, που ήθελαν να παραστήσουν τις ψυχές, μεταμφιέζονταν, χόρευαν και πηδούσαν με έξαλλο τρόπο.

Η Σκιά και η Persona
Όμως, αυθόρμητα γεννάται το ερώτημα: Μάσκες φοράμε μόνο τις αποκριές ή καθημερινά; Ακόμη, τι εννοούμε όταν λέμε «είσαι μασκαράς» ή «έγινες όπως τη μάσκα» ή «τι είναι αυτά τα μασκαραλίκια»; Με βάση τη θεωρία του Carl G. Jung ιδρυτή της αναλυτικής ψυχολογίας, ο άνθρωπος μέσα του αντιμάχεται με αντίθετες εσωτερικές δυνάμεις. Ένα ζεύγος αρχέτυπων, την Persona (προσωπείο) που δείχνουμε στους άλλους και τη Σκιά (ατομικός εαυτός), τα οποία βρίσκονται σε διαρκή σύγκρουση. Η Persona είναι η προσωπικότητα που προβάλλουμε στους άλλους χρησιμοποιώντας διάφορες μάσκες μέσα από κοινωνικούς ρόλους, έθιμα, ταμπού, πρέπει κ.λπ. Η Σκιά είναι η πλευρά της προσωπικότητας που δεν έρχεται στην επιφάνεια πολύ συχνά. Δεν είναι κατ ανάγκη καλή ή κακή πλευρά, είναι απλά η μυστική πλευρά του εαυτού μας, που μας είναι δύσκολο να την αποκαλύψουμε στον κόσμο και τη ζωή. Μπορεί να είναι ρομαντική και την κρύβουμε πίσω από την εξωτερική προσωπικότητα (Persona), η οποία παρουσιάζει την αντίθετη εικόνα. Αν οι άνθρωποι δώσουν μεγάλη δύναμη στην Persona, υπάρχει πιθανότητα να χάσουν την αίσθηση του εαυτού τους και να έχουν αμφιβολίες για την ταυτότητά τους. Το ιδανικό για τον Jung είναι οι άνθρωποι να δημιουργήσουν αρμονία και ενότητα μεταξύ των συγκρουόμενων δυνάμεων.

Το μήνυμα της μεταμφίεσης
Συμπερασματικά διαφαίνεται ότι οι περισσότεροι άνθρωποι τις αποκριές μεταμφιέζονται και προβάλλουν τον κρυμμένο, σκιώδη και μυστικό εαυτό τους, εκείνο το κομμάτι του «είναι» που δεν εκδηλώνουν συχνά στην καθημερινή ζωή. Δηλαδή, αυτό που πρέπει να παρατηρήσουμε δεν είναι αυτή καθε αυτή η μεταμφίεση, αλλά το μήνυμα που θέλουν να δώσουν με τη μεταμφίεση οι άνθρωποι. Οι περισσότεροι στις αποκριές δεν μεταμφιέζονται για να αποκρύψουν τον πραγματικό τους εαυτό, αλλά για να τον αποκαλύψουν. Εδώ ταιριάζει γάντι η φράση «δείξε μου τη μάσκα σου να σου πω ποιος είσαι»!